Giải thưởng tốt không phải giải đắt nhất, mà là giải người nhận muốn khoe và nhớ lâu, được trao kèm một lý do cụ thể. Cơ cấu nên có ba tầng: giải chính cho kết quả, giải danh hiệu cho những đóng góp đáng ghi nhận khác, và một món kỷ niệm nhỏ cho mọi người tham gia. Lúc trao, đọc to lý do, giữ hồi hộp ở giải lớn và để phần nói gọn, cả buổi trao giải trở thành một phần vui của cuộc thi chứ không chỉ là thủ tục kết thúc.
Giải thưởng để làm gì
Trước khi chọn quà, cần biết giải thưởng phục vụ mục tiêu nào. Trong cuộc thi nội bộ, giải hiếm khi là lý do chính khiến người ta tham gia. Nó là cách ghi nhận công sức, tạo khoảnh khắc đáng nhớ, và gửi thông điệp về điều tổ chức coi trọng. Nếu chỉ thưởng cho đội thắng, thông điệp là "chỉ thắng mới đáng kể". Nếu thưởng thêm cho đội cổ vũ tốt, đội giúp đội khác, thông điệp rộng hơn.
Có một điều nên biết từ tâm lý học: phần thưởng vật chất lớn đặt ra từ trước đôi khi làm giảm hứng thú tự thân với hoạt động, nhất là khi người ta vốn đã thích nó. Với cuộc thi vì vui, giải nên vừa phải, mang tính ghi nhận, đừng để giá trị giải lấn át niềm vui khi thi.
Cơ cấu giải: kim tự tháp hay trải rộng
| Cơ cấu | Mô tả | Hợp với |
|---|---|---|
| Kim tự tháp | Một giải nhất lớn, nhì, ba nhỏ dần, còn lại không có | Cuộc thi chuyên môn, sáng tác, ý tưởng |
| Trải rộng | Giải chính vừa phải, nhiều giải danh hiệu, quà cho mọi người | Hội thao, ngày hội, cuộc thi gắn kết |
| Theo ngưỡng | Ai đạt mức nào được thưởng mức đó, không giới hạn số người | Thử thách rèn luyện, phong trào kéo dài |
Với cuộc thi trong trường học, nên dùng cơ cấu trải rộng hoặc theo ngưỡng, thưởng theo tổ, nhóm, lớp, không trao giải xếp hạng cá nhân các em.
Các loại giải và ưu nhược
- Hiện vật dùng được: bình giữ nhiệt, ba lô, sách, đồ dùng văn phòng tốt. Ưu: người nhận dùng hằng ngày, nhớ lâu. Nhược: khó hợp mọi người.
- Thẻ quà tặng, tiền mặt: linh hoạt, ai cũng thích. Nhược: nhanh quên, ít "câu chuyện". Giải tiền giá trị lớn có thể phát sinh thuế thu nhập cá nhân, hỏi kế toán trước.
- Trải nghiệm: một buổi ăn trưa cả đội với lãnh đạo, vé xem một buổi diễn, một buổi học kỹ năng. Ưu: tạo thêm kỷ niệm chung. Nhược: cần sắp lịch.
- Đặc quyền: chỗ đỗ xe gần nhất một tháng, được chọn ngày nghỉ, được về sớm một buổi chiều thứ Sáu. Ưu: rẻ mà rất được thích. Nhược: cần lãnh đạo đồng ý.
- Cúp luân lưu: đội thắng giữ một năm, khắc tên, năm sau trao lại. Ưu: tạo truyền thống. Nhược: cần người quản lý.
- Kỷ niệm cá nhân hoá: giấy chứng nhận ghi đúng lý do, tấm ảnh in khung của đội, huy hiệu riêng. Rẻ, nhưng là thứ người ta hay giữ nhất.
Tránh những giải có thể làm người nhận khó xử: đồ uống có cồn với người không uống, đồ ăn với người kiêng, đồ quá riêng tư. Khi không chắc, cho người thắng chọn trong hai ba món.
Giải danh hiệu: chỗ để ai cũng được gọi tên
Giải danh hiệu thường không tốn bao nhiêu nhưng làm cuộc thi ấm lên rõ rệt. Một số danh hiệu hay dùng:
- Đội có tinh thần đẹp nhất (giúp đội khác, cổ vũ đội bạn).
- Pha xử lý khéo nhất trong ngày.
- Người cổ vũ không biết mệt.
- Ý tưởng bất ngờ nhất (với cuộc thi sáng tạo).
- Đội tiến bộ nhiều nhất so với vòng đầu.
- Người lặng lẽ nhất mà làm nhiều nhất (do chính đồng đội đề cử).
Tránh các danh hiệu dễ thành chế giễu như "đội bét bảng", "người chậm nhất", "người ngã nhiều nhất". Người trên sân có thể cười, nhưng người nhận về nhà vẫn nhớ. Nếu muốn có giải cho đội cuối, đặt tên tích cực: "Đội kiên trì tới phút cuối".
Lý do trao giải: thứ biến món quà thành kỷ niệm
Hai tờ giấy chứng nhận giống nhau, một tờ ghi "Giải Nhì", một tờ ghi "Giải Nhì — đội duy nhất hoàn thành phần thi lật tấm bạt mà không ai chạm đất". Tờ thứ hai được dán lên tường.
Với mỗi giải, chuẩn bị một câu lý do cụ thể, có chi tiết thật trong cuộc thi. Thư ký hoặc trọng tài ghi lại các khoảnh khắc trong ngày để có chất liệu. Người trao giải đọc câu này trước khi gọi tên.
Trao giải sao cho vui
Giữ hồi hộp
- Trao từ giải nhỏ lên giải lớn.
- Với giải lớn, đọc lý do trước rồi mới gọi tên, để khán giả đoán.
- Dùng phong bì niêm phong cho kết quả chung cuộc, mở trên sân khấu.
Thêm những chi tiết nhỏ
- Người trao giải bất ngờ: không phải lãnh đạo cao nhất, mà là người có liên quan tới câu chuyện, như bác bảo vệ đã giúp dựng sân, cô lao công giữ khu vực sạch cả ngày.
- Một đoạn ảnh hoặc video 30 giây về đội trước khi đội lên nhận.
- Để đội thắng nói một câu ngắn, giới hạn 30 giây.
Giữ gọn
Buổi trao giải kéo dài quá 30–40 phút là mệt. Gom các giải danh hiệu nhỏ trao một lượt, nhiều đội lên cùng lúc. Phần phát biểu của lãnh đạo đặt sau cùng và gói trong vài phút.
Trao giải trong lớp học và sinh hoạt Đội
Với học sinh, phần trao giải nên ngắn hơn và đều tay hơn. Mỗi tổ, mỗi đội được gọi lên một lần, nhận một danh hiệu và một món nhỏ dùng chung như hộp bút màu cho cả tổ, một cuốn sách cho thư viện lớp. Giáo viên đọc lý do bằng hành động cụ thể của cả nhóm: "Tổ 3 không bỏ cuộc dù đổ tháp ly hai lần". Không đọc tên em làm hỏng, không so tổ này với tổ kia trước lớp. Nếu có phần quà cá nhân, mọi em đều nhận như nhau. Một tràng vỗ tay cho tất cả ở cuối buổi thường là phần thưởng các em nhớ nhất.
Chuyện tế nhị: đồng hạng, vắng mặt, trao nhầm
- Đồng hạng: thể lệ phải nói trước: chia đôi giải, hay mỗi đội nhận nguyên giải. Chuẩn bị dư một bộ giải.
- Người thắng vắng mặt: nhờ đồng đội nhận thay, gửi lại kèm lời chúc mừng; không huỷ giải vì vắng mặt trừ khi thể lệ đã ghi.
- Trao nhầm: nhận lỗi ngay trên sân khấu, xin lỗi cả hai bên, trao lại đúng. Che giấu rồi lộ ra sau tệ hơn nhiều.
- Giải phải chờ: nếu quà chưa về kịp, trao giấy chứng nhận trước và nói rõ ngày nhận quà.
Ngân sách giải thưởng
Không có tỷ lệ chuẩn cho mọi cuộc thi. Một cách chia hay dùng ở cuộc thi gắn kết: phần lớn ngân sách giải dành cho giải chính và giải danh hiệu, phần còn lại cho món kỷ niệm của tất cả mọi người. Hỏi giá ít nhất hai nơi, đặt sớm để có thời gian khắc tên, in chữ. Ghi rõ giá trị giải trong thể lệ nếu là giải hiện vật có giá trị lớn.
Câu hỏi thường gặp
Nên chọn giải thưởng gì cho cuộc thi nội bộ?
Hiện vật dùng được hằng ngày, trải nghiệm cùng đội, đặc quyền nhỏ như ngày nghỉ hay chỗ đỗ xe, và giấy chứng nhận ghi lý do cụ thể là những lựa chọn được thích. Giá trị vừa phải, mang tính ghi nhận là đủ.
Có nên có giải cho đội về cuối không?
Có thể có, nhưng đặt tên tích cực như "Đội kiên trì tới phút cuối" thay vì "Đội bét bảng". Mục đích là ghi nhận nỗ lực, không biến người nhận thành đề tài chế giễu.
Trao giải cuộc thi thế nào cho hồi hộp?
Trao từ giải nhỏ lên giải lớn, đọc lý do trước rồi mới gọi tên, dùng phong bì niêm phong cho kết quả chung cuộc. Mời người trao giải có liên quan tới câu chuyện trong ngày để tạo bất ngờ.
Hai đội đồng hạng thì chia giải thế nào?
Thể lệ nên ghi trước cách chia: hoặc mỗi đội nhận nguyên giải, hoặc chia đôi giá trị. Ban tổ chức nên chuẩn bị dư một bộ giải để không lúng túng khi có đồng hạng.