Lăn pho mát đồi Cooper's Hill là cuộc đua diễn ra hằng năm vào ngày nghỉ lễ cuối tháng 5 ở Brockworth, hạt Gloucestershire, nước Anh: người ta thả một bánh pho mát Double Gloucester nặng 3–4 kg lăn xuống con dốc dài khoảng 180 m, rồi hàng chục người lao theo. Ai về chân đồi đầu tiên thắng và mang bánh pho mát về nhà. Đây được coi là một trong những cuộc thi nguy hiểm nhất nước Anh: năm nào cũng có người chấn thương, và ban tổ chức chính thức đã ngừng tổ chức từ năm 2010, dù cuộc đua vẫn diễn ra theo kiểu tự phát.
Con dốc và bánh pho mát
Đồi Cooper's Hill cao khoảng 287 m so với mực nước biển. Đoạn dùng để đua dài chừng 180 m, độ dốc khoảng 50%, có chỗ dốc hơn, mặt cỏ gồ ghề. Đứng trên đỉnh nhìn xuống, nhiều người kể cảm giác như đứng trên một bức tường nghiêng.
Bánh pho mát là loại Double Gloucester, một loại pho mát cứng truyền thống của vùng, hình bánh xe, nặng khoảng 3–4 kg. Nó được thả trước khoảng một giây rồi người đua mới xuất phát. Trên dốc như vậy, bánh pho mát lăn rất nhanh, và theo nhiều tường thuật có thể đạt tốc độ cao tới mức nguy hiểm cho khán giả đứng gần đường lăn. Gần như không ai bắt kịp nó; người thắng là người đầu tiên qua vạch đích ở chân đồi.
Từ năm 1988, bà Diana Smart cùng con trai Rod ở trang trại Churcham gần đó làm bánh pho mát cho cuộc đua. Bà mất năm 2021, và hình ảnh người phụ nữ làm pho mát cho "cuộc đua điên rồ nhất nước Anh" trở thành một phần của truyền thống.
Bao lâu rồi? Nguồn gốc còn mờ
Không ai biết chắc cuộc đua có từ khi nào. Bằng chứng viết sớm nhất được nhắc là một thông báo đăng trên tờ Berrow's Worcester Journal ngày 9/6/1836, nhưng nội dung cho thấy khi đó nó đã là tập tục cũ. Có nguồn nhắc mốc 1826, có giả thuyết cho rằng tập tục có từ vài trăm năm trước, gắn với quyền chăn thả trên đồi hay nghi lễ mùa xuân. Những giả thuyết đó chưa có tài liệu chứng minh, nên nên coi là truyền thuyết địa phương.
Tên gọi đầy đủ là "Cooper's Hill Cheese-Rolling and Wake", chữ "wake" ở đây chỉ ngày hội làng.
Mốc thời gian: những lần dừng và lần trở lại
| Năm | Chuyện gì xảy ra |
|---|---|
| 1836 | Ghi chép viết sớm nhất được biết tới |
| 1997–1998 | Năm 1997 có 33 người bị thương; năm 1998 hai lượt đua bị huỷ vì an toàn |
| 2001 | Huỷ vì dịch lở mồm long móng ở gia súc |
| 2003 | Huỷ vì đội cứu hộ tình nguyện được điều đi hỗ trợ một vụ động đất ở nước ngoài |
| 2009–2010 | Năm 2009 có khoảng 15.000 người xem trong khi chỗ chỉ đủ cho khoảng 5.000; năm 2010 ban tổ chức chính thức huỷ vì lo ngại an toàn |
| Từ 2010 | Người dân và khách vẫn tự tập trung đua, không có ban tổ chức chính thức |
| 2013 | Dùng bánh pho mát giả bằng xốp vì lý do an toàn; năm sau dùng lại bánh thật |
| 2020–2021 | Không diễn ra vì dịch COVID-19; trở lại năm 2022 |
Những gương mặt của con dốc
Người giữ kỷ lục nhiều lần thắng nhất ở nội dung nam là Chris Anderson, người địa phương, với 23 lần thắng. Ở nội dung nữ, Flo Early thắng 4 lần. Năm 2023, sáu người phải vào viện; người thắng lượt nữ năm đó, Delaney Irving, được ghi nhận là về đích trong tình trạng bất tỉnh.
Những năm gần đây, cuộc đua thu hút người nước ngoài. Năm 2026, theo Wikipedia và báo chí, mọi lượt đua xuống dốc của nam đều do người không phải dân Anh thắng, đến từ Đức, Hà Lan và Mỹ.
Ngoài lượt xuống dốc chỉ dành cho người từ 18 tuổi, còn có lượt đua lên dốc ít nguy hiểm hơn, mở cho cả trẻ em theo nhóm tuổi.
Vì sao một cuộc đua nguy hiểm vẫn sống
Cooper's Hill sống được vì ba thứ. Thứ nhất, cảm giác "chỉ có ở đây": không nơi nào khác có đúng con dốc ấy, đúng bánh pho mát ấy. Thứ hai, truyền thống được cả làng giữ: dù không có ban tổ chức chính thức, người dân vẫn tự đến, tự lo. Thứ ba, hình ảnh ngoạn mục: người lăn lộn trên dốc là thứ video lan truyền khắp thế giới mỗi năm.
Cũng chính hình ảnh ấy là vấn đề. Khi càng nhiều người xem, áp lực an toàn càng lớn: đường vào hẹp, xe cứu thương khó tiếp cận, khán giả đứng sát đường lăn. Câu chuyện năm 2010 cho thấy một tập tục làng có thể bị chính sự nổi tiếng của nó đe doạ.
Nếu có dịp tới xem tận nơi
Với người Việt du lịch hoặc học tập ở Anh, xem lăn pho mát là trải nghiệm khó quên, miễn là đứng đúng chỗ. Vài điều nên biết trước:
- Tới sớm và đi bộ: đường lên đồi hẹp, chỗ đỗ xe rất hạn chế; dòng người kéo tới từ sáng.
- Không đứng sát đường lăn: bánh pho mát và người ngã có thể văng ra hai bên dốc. Đứng quá gần là có nguy cơ bị va trúng.
- Giày bám, quần áo cũ: sườn đồi trơn, nhất là sau mưa; chính việc leo lên chỗ đứng xem cũng dễ trượt.
- Mang nước, áo mưa: thời tiết cuối tháng 5 ở Anh thay đổi nhanh, và người xem thường đứng chờ hàng giờ.
- Xem lượt lên dốc của trẻ em: vui, an toàn hơn và ít người chen hơn lượt xuống dốc.
Vì không còn ban tổ chức chính thức, thông tin giờ đua mỗi năm chủ yếu lan qua người địa phương và báo chí; nên kiểm tra tin mới ngay trước ngày đi.
Góc nhìn hôm nay: lấy tinh thần, bỏ phần nguy hiểm
Không ai nên bắt chước việc lao xuống dốc đứng. Nhưng ý tưởng "đuổi theo một vật đang lăn" có thể chuyển thành phần thi an toàn cho hội thao hay ngày hội trường:
- Tên: "Lăn bánh về đích".
- Số người: 4–8 đội, mỗi đội 4–6 người.
- Đạo cụ: một tấm ván hoặc dốc thoai thoải dài 2–3 m (nghiêng chừng một gang tay), một bánh xe nhựa, cuộn băng dính to hoặc nắp xô làm "bánh pho mát", băng dính đánh dấu các vùng điểm trên sàn.
- Luật một câu: mỗi người thả "bánh" từ đầu dốc, không đẩy; bánh dừng ở vùng nào thì đội được điểm vùng đó; người chơi không được chạy theo.
- Thời gian: 8–10 phút cho cả lượt; mỗi người một lần thả.
- Biến thể khó: thêm "cổng" bằng hai chai nhựa trên đường lăn, qua cổng được cộng điểm.
Không cho ai chạy xuống dốc thật, kể cả dốc cỏ thoai thoải, vì mặt cỏ trơn rất dễ trẹo cổ chân. Người lớn tuổi, người có vấn đề về khớp có thể làm trọng tài đếm điểm.
Ai muốn tìm hiểu thêm có thể tra các phóng sự ảnh của báo Anh vào cuối tháng 5 hằng năm, hoặc báo địa phương vùng Gloucestershire, nơi thường đăng khuyến cáo an toàn cho người định tới xem.
Câu hỏi thường gặp
Lăn pho mát Cooper's Hill diễn ra khi nào?
Cuộc đua diễn ra vào ngày nghỉ lễ Spring Bank Holiday, tức thứ Hai cuối cùng của tháng 5, trên đồi Cooper's Hill gần Brockworth, hạt Gloucestershire, nước Anh. Năm 2026, cuộc đua diễn ra ngày 25/5.
Lăn pho mát có nguy hiểm không?
Rất nguy hiểm. Dốc dài khoảng 180 m, độ dốc chừng 50%, năm nào cũng có người bong gân, gãy xương, chấn động não; năm 2023 có sáu người phải vào viện. Ban tổ chức chính thức đã ngừng tổ chức từ năm 2010 vì lo ngại an toàn.
Ai thắng cuộc đua lăn pho mát nhiều nhất?
Chris Anderson, một người địa phương, giữ kỷ lục 23 lần thắng ở nội dung nam. Ở nội dung nữ, Flo Early thắng nhiều nhất với 4 lần.
Người thắng có bắt được bánh pho mát không?
Hầu như không. Bánh pho mát được thả trước khoảng một giây và lăn rất nhanh. Người thắng là người đầu tiên về tới chân đồi, và phần thưởng là được mang chính bánh pho mát đó về.
Cuộc đua lăn pho mát có từ bao giờ?
Ghi chép viết sớm nhất được biết là năm 1836, nhưng khi đó nó đã được coi là tập tục cũ. Các giả thuyết về nguồn gốc xa hơn, gắn với quyền chăn thả hay nghi lễ mùa xuân, chưa có tài liệu chứng minh.