Những cuộc thi bằng khuôn mặt nổi tiếng nhất thế giới là giải nhăn mặt (gurning) ở hội chợ Egremont, vùng Cumbria (Anh), nơi người thi chui đầu qua một chiếc vòng cổ ngựa rồi làm mặt xấu nhất có thể; giải vô địch râu và ria mép thế giới khởi đầu năm 1990 ở làng Höfen an der Enz (Đức); và các cuộc thi hét to, mà kỷ lục Guinness về tiếng hét của một người là 129 decibel, do bà Jill Drake (Anh) lập năm 2000. Chúng không cần đạo cụ đắt tiền, chỉ cần một khuôn mặt, một giọng nói và sự dám làm trò trước đám đông.
Gurning: nhăn mặt qua vòng cổ ngựa
Hội chợ Cua (Crab Fair) ở thị trấn Egremont, vùng Cumbria, tây bắc nước Anh, được truy nguồn tới năm 1267, khi một lãnh chúa địa phương được nhà vua ban đặc quyền tổ chức hội mùa hằng năm. Chữ "cua" ở đây không phải con cua biển mà là táo dại (crab apple), loại quả gắn với hội mùa vùng này.
Cuộc thi nhăn mặt trong hội có từ bao giờ thì không rõ; năm 1852 đã có người viết về nó như một "tập tục xưa". Luật rất đơn giản: người thi chui đầu qua một chiếc vòng cổ ngựa, người Cumbria gọi là "braffin", rồi biến dạng khuôn mặt sao cho kỳ quái nhất. Khán giả và giám khảo chấm bằng tiếng cười và tiếng vỗ tay.
Kỹ thuật gurning chủ yếu nằm ở hàm: đẩy hàm dưới lên trùm môi trên, co các cơ mặt, đảo mắt. Người có ít răng hoặc dùng răng giả tháo được thường có lợi thế, và đó cũng là một phần câu chuyện tự trào của giải.
Người vô địch 19 lần
Tommy Mattinson là cái tên gắn liền với gurning. Ông thắng cuộc thi thiếu niên đầu tiên của hội chợ khi 11 tuổi, giành danh hiệu nam đầu tiên năm 1986, và tới năm 2024 có 19 lần vô địch, kỷ lục được Guinness ghi nhận (trang Guinness từng ghi 18 trước lần thắng năm 2024). Năm 2025, ông không dự thi vì sức khoẻ; danh hiệu nam năm đó thuộc về Ryan Barton. Ở nội dung nữ, Lynn Kelly vô địch năm 2025, sau Claire Lister năm 2024.
Râu và ria mép: thi bằng thứ mọc trên mặt
Giải vô địch râu và ria mép thế giới hiện đại thường được tính từ năm 1990, do câu lạc bộ râu đầu tiên của làng Höfen an der Enz, vùng Rừng Đen (Đức), tổ chức. Có nhóm ở miền bắc Ý cho rằng họ đã tổ chức giải tương tự từ đầu thập niên 1970, nhưng mốc 1990 được nhiều nguồn công nhận hơn.
Giải chia thành nhiều hạng mục, thường khoảng 17 tới 18, gom trong các nhóm lớn: ria mép, râu một phần, râu toàn phần (có nguồn tách thêm nhóm tóc mai). Mỗi hạng có tiêu chí riêng về hình dáng, độ cầu kỳ và sự chăm chút. Đây là cuộc thi "khuôn mặt" duy nhất trong bài mà người thi phải chuẩn bị hàng tháng, thậm chí hàng năm.
Thi hét: tiếng hét 129 decibel
Theo Guinness, tiếng hét to nhất của một người là 129 decibel, do bà Jill Drake, một trợ giảng ở trường học tại Anh, lập trong sự kiện dịp Halloween tháng 10/2000 tại Millennium Dome, London. Kỷ lục này đứng vững nhiều năm; báo chí có ghi những cuộc thi hét ở nơi khác, như một cuộc thi ở Thái Lan năm 2008 với mức cao nhất 116,8 decibel, đều thấp hơn.
Để hình dung: 129 decibel là mức có thể gây đau tai ở cự ly gần. Tiếng hét thi đấu không phải thứ nên thử trong phòng kín hay cạnh tai người khác.
Bảng tóm tắt các cuộc thi bằng khuôn mặt
| Cuộc thi | Nơi | Từ khi nào | Chấm bằng |
|---|---|---|---|
| Nhăn mặt (gurning) | Egremont, Cumbria, Anh | Hội chợ từ năm 1267; cuộc thi được ghi từ 1852 là tập tục xưa | Giám khảo và tiếng cười khán giả |
| Râu và ria mép | Khởi đầu ở Höfen an der Enz, Đức; nay luân phiên nhiều nước | 1990 | Giám khảo theo từng hạng mục |
| Hét to (kỷ lục cá nhân) | London, Anh | Kỷ lục năm 2000 | Máy đo decibel |
Vì sao người ta thích thi "làm xấu"
Phần lớn cuộc thi đòi hỏi người dự trông đẹp, giỏi, mạnh. Thi nhăn mặt thì ngược lại: phần thưởng dành cho người dám trông tệ nhất. Sự đảo ngược ấy giải phóng: không ai sợ thua vì ai cũng đang làm trò. Nó cũng là sân chơi bình đẳng tuổi tác; những người vô địch gurning thường không còn trẻ, và tuổi tác cùng hàm răng không đều lại thành lợi thế.
Nhưng có một ranh giới tinh tế. Gurning ở Egremont là người thi tự nguyện biến dạng khuôn mặt mình; khán giả cười màn trình diễn, không cười đặc điểm bẩm sinh của ai. Mang cuộc thi này về môi trường khác mà quên ranh giới đó thì rất dễ thành chế giễu ngoại hình.
Góc nhìn hôm nay: "Khung hình mặt xấu" và "Tiếng hô đội" cho tiệc, sinh hoạt lớp
Khung hình mặt xấu (thay vòng cổ ngựa)
- Đạo cụ: một khung bìa các-tông khoét lỗ vừa mặt, trang trí tuỳ ý; điện thoại chụp ảnh.
- Luật một câu: mỗi người hoặc mỗi đội cử đại diện đặt mặt vào khung, có 10 giây để làm biểu cảm kỳ quặc nhất, khán giả vỗ tay chấm điểm.
- Thời gian: 10–15 phút cho 10–20 lượt.
- Luật tử tế: chỉ chấm biểu cảm, cấm bình luận về ngoại hình thật của ai; không đăng ảnh lên mạng nếu người trong ảnh không đồng ý.
Tiếng hô đội
- Đạo cụ: một điện thoại có ứng dụng đo âm lượng, đặt cố định cách đội khoảng 5 m.
- Luật một câu: mỗi đội hô khẩu hiệu của mình một lần trong 5 giây, đội có mức âm lượng cao nhất và khẩu hiệu đều nhất thắng.
- An toàn: hô, không hét chói; không ai đứng giữa hai đội; nếu có trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi, đặt họ ở chỗ xa loa và xa đội đang hô.
Ghép hai phần thành một màn 20 phút: 3 phút quản trò kể chuyện chiếc vòng cổ ngựa ở Egremont và tiếng hét 129 decibel; 10 phút "Khung hình mặt xấu" cho đại diện các đội; 5 phút "Tiếng hô đội", mỗi đội hai lượt, lấy lượt cao hơn; 2 phút công bố, chiếu lại vài tấm ảnh khung hình được cả phòng đồng ý chiếu.
Lỗi hay gặp: đội hô bị "át" vì đứng gần điện thoại hơn đội khác. Gỡ bằng cách đánh dấu vạch đứng bằng băng dính, đo cùng một khoảng cách cho mọi đội. Lỗi thứ hai: một người bị cả đội đẩy ra khung hình dù không muốn. Quản trò hỏi riêng trước, chỉ gọi người tự giơ tay.
Người ngại xuất hiện có thể làm "giám khảo khó tính" cầm bảng điểm, vai trò cũng khiến cả phòng cười không kém.
Câu hỏi thường gặp
Gurning là gì?
Gurning là thi làm mặt xấu, nổi tiếng nhất ở hội chợ Crab Fair tại Egremont, vùng Cumbria, nước Anh. Người thi chui đầu qua một chiếc vòng cổ ngựa gọi là "braffin" rồi biến dạng khuôn mặt sao cho kỳ quái nhất để được giám khảo và khán giả chấm.
Ai vô địch thi nhăn mặt nhiều nhất?
Tommy Mattinson (Anh) với 19 lần vô địch nội dung nam tính tới năm 2024, kỷ lục được Guinness ghi nhận. Năm 2025 ông không dự thi vì lý do sức khoẻ.
Tiếng hét to nhất thế giới là bao nhiêu decibel?
Theo Guinness, tiếng hét to nhất của một người là 129 decibel, do bà Jill Drake (Anh) lập tháng 10/2000 tại Millennium Dome, London. Mức âm này có thể gây đau tai ở cự ly gần.
Giải vô địch râu và ria mép thế giới có từ khi nào?
Giải hiện đại thường được tính từ năm 1990, khởi đầu ở làng Höfen an der Enz, vùng Rừng Đen, nước Đức. Giải chia thành khoảng 17 tới 18 hạng mục trong các nhóm ria mép, râu một phần và râu toàn phần.
Tổ chức thi làm mặt xấu ở lớp có nên không?
Có thể, nếu giữ luật tử tế: chỉ chấm biểu cảm do người thi tự làm, cấm bình luận về ngoại hình thật, không đăng ảnh khi chưa được đồng ý. Người ngại có thể làm giám khảo thay vì bị ép lên.