Lặn ống thở đầm lầy (bog snorkelling) là cuộc thi bơi hai lượt liên tiếp qua một con mương dài khoảng 55 m đào trong đầm than bùn, người thi đeo mặt nạ, ống thở, chân vịt và không được dùng bất kỳ kiểu bơi thông thường nào, chỉ được đạp chân. Giải vô địch thế giới tổ chức từ năm 1985 tại đầm Waen Rhydd gần Llanwrtyd Wells, một thị trấn khoảng 850 dân ở xứ Wales, vào kỳ nghỉ lễ cuối tháng 8. Tính tới tháng 10/2026, kỷ lục nam là 1 phút 18,81 giây, kỷ lục nữ là 1 phút 22,56 giây.
Luật thi: đơn giản tới mức kỳ quặc
Con mương ở đầm Waen Rhydd dài 60 yard, tức khoảng 55 m, nước đục màu trà đậm vì than bùn. Người thi xuống nước ở một đầu, bơi hết chiều dài, quay lại bơi về, tổng cộng khoảng 110 m. Luật cốt lõi chỉ có mấy dòng:
- Bắt buộc đeo ống thở, mặt nạ và chân vịt.
- Không được dùng kiểu bơi thông thường như bơi ếch, bơi sải; tay chủ yếu để giữ thăng bằng, lực đẩy đến từ chân vịt.
- Người bơi nhanh nhất thắng.
Nghe thì dễ, nhưng nước đầm gần như không nhìn thấy gì, lạnh hơn nước hồ bơi, có rễ cây và cặn bùn. Người thi thường định hướng bằng cách lần theo thành mương, và chuyện bơi lệch, đâm vào bờ là cảnh quen thuộc.
Bảng kỷ lục qua các năm
Danh sách kỷ lục dưới đây cho thấy thời gian bơi được rút ngắn dần qua ba thập niên, giống như một môn thể thao thật:
| Năm | Người lập | Thời gian |
|---|---|---|
| 1997 | Peter Beaumont | 1 phút 44 giây |
| 2000 | John Cantillon | 1 phút 39 giây |
| 2003 | Philip John | 1 phút 35,46 giây |
| 2009 | Casey Squibb, rồi Connor Murphy | 1 phút 34 giây, rồi 1 phút 28 giây |
| 2013 | Dineka Maguire | 1 phút 23,13 giây |
| 24/8/2014 | Kirsty Johnson (Anh), kỷ lục nữ hiện hành | 1 phút 22,56 giây |
| 26/8/2018 | Neil Rutter (Anh), kỷ lục nam hiện hành | 1 phút 18,81 giây |
Các con số theo tổng hợp trên Wikipedia tại thời điểm biên soạn (10/2026). Có những thành tích lập ở giải các nước khác, ví dụ ở Ireland năm 2016, được ghi riêng.
Llanwrtyd Wells: thị trấn tự nhận nhỏ nhất nước Anh
Llanwrtyd Wells nằm giữa vùng đồi xứ Wales, theo điều tra dân số năm 2011 có khoảng 850 người. Thị trấn tự nhận là "thị trấn nhỏ nhất nước Anh", dù danh hiệu này còn tranh cãi vì có nơi khác ở Kent còn ít dân hơn.
Nó từng là thị trấn suối khoáng. Năm 1732, mục sư Theophilus Evans phát hiện một mạch nước được cho là chữa bệnh; vì mùi lưu huỳnh, người địa phương gọi mạch nước ấy là "Giếng Thối". Thời hoàng kim của du lịch suối khoáng là thế kỷ 19. Khi trào lưu đó qua đi, thị trấn cần một lý do mới để người ta tìm tới.
Lý do mới ấy, ở Llanwrtyd Wells, là những cuộc thi kỳ lạ. Năm 1980, ông Gordon Green, chủ quán Neuadd Arms, nghe hai vị khách cãi nhau xem người chạy có đua lại ngựa trên đường dài không, và quyết định tổ chức hẳn một cuộc đua "người đấu ngựa". Vài năm sau, giải lặn ống thở đầm lầy ra đời, thường cũng được gắn với ông. Thị trấn còn có lễ hội bia và giải ném thia lia trên mặt hồ.
Những biến thể còn kỳ lạ hơn
Như mọi cuộc thi thành công, lặn đầm lầy đẻ ra "họ hàng":
- Đạp xe địa hình dưới đầm: người thi đạp chiếc xe đạp nặng chìm dưới đáy mương, đầu đeo ống thở.
- Ba môn phối hợp đầm lầy: lặn ống thở 120 yard (hai lượt mương), đạp xe 19 dặm và chạy 7,5 dặm.
- Giải ở nước khác: Úc, Ireland, Thuỵ Điển cũng có những cuộc thi lặn đầm lầy theo kiểu riêng.
Tiền thu từ giải vô địch mỗi năm được trao cho một tổ chức từ thiện địa phương; Wikipedia ghi các năm 2005 và 2006 tiền được trao cho quỹ về bệnh xơ nang và bệnh thần kinh vận động.
Vì sao người ta vượt cả nghìn cây số để bơi trong bùn
Lặn đầm lầy hút khách vì nó lật ngược mọi thứ của một môn thể thao. Không cần thể hình đẹp, không cần kỹ thuật bơi; thậm chí người bơi giỏi theo kiểu truyền thống còn bị cấm dùng kỹ năng đó. Ai cũng có thể thử, và ai cũng trông buồn cười như nhau khi trồi lên với mặt nạ dính bùn.
Nhiều người thi mặc đồ hoá trang, biến buổi thi thành một cuộc diễu hành. Khán giả đứng trên bờ đầm, cổ vũ người bơi chậm nhất cũng nhiệt tình như người nhanh nhất. Đó là chất của các cuộc thi làng: điều được thưởng không chỉ là tốc độ mà là tinh thần dám thử.
Góc nhìn hôm nay: lấy ý tưởng, đừng nhảy xuống ao
Không ai nên bắt chước bằng cách lặn trong ao, mương, kênh rạch quanh nhà: nước đục có thể có vật sắc, có rác, có vi khuẩn, đáy bùn có thể kẹp chân, và trẻ em có thể đuối nước chỉ trong vài phút ở chỗ nước nông. Một giải có tổ chức thì có người lo an toàn và mương thi được chuẩn bị riêng; ao nhà thì không.
Điều có thể mượn là tinh thần "cấm kỹ năng quen thuộc để ai cũng như ai". Một phần thi trên cạn cho hội thao, trại hè:
- Tên: "Đi chân vịt tiếp sức".
- Số người: đội 4–6 người.
- Đạo cụ: mỗi đội một đôi chân vịt cỡ lớn (hoặc tấm bìa cứng buộc dây vào giày), hai cọc tiêu cách nhau 8–10 m trên bãi cỏ phẳng.
- Luật một câu: mang chân vịt đi (không chạy) vòng qua cọc tiêu rồi về, tháo trao cho người tiếp theo.
- Thời gian: 8–12 phút cả lượt.
- Biến thể: cấm "cách đi quen" bằng luật vui, ví dụ phải đi lùi, hoặc hai người khoác vai cùng đi.
Mặt sân phải khô và phẳng; người ngại vận động có thể làm người buộc chân vịt, bấm giờ. Đây là phiên bản thân thiện của ý tưởng lặn đầm lầy: buồn cười, ai cũng có cơ hội, và không ai ướt.
Mẹo của quản trò: trước khi bắt đầu, kể ba câu về giải lặn đầm lầy ở Wales (mương 55 m, cấm bơi ếch bơi sải, kỷ lục hơn một phút một chút) rồi hỏi cả sân "ai nghĩ mình đi chân vịt nhanh hơn người ta bơi ở đầm?". Một câu chuyện lạ ngắn gọn làm người chơi hào hứng hơn bất kỳ lời hô nào. Khi trao giải, đừng chỉ khen đội nhanh nhất; thêm giải "dáng đi chân vịt đẹp nhất" do khán giả vỗ tay bình chọn, đúng tinh thần các cuộc thi làng: người chậm vẫn có phần.
Câu hỏi thường gặp
Lặn ống thở đầm lầy là gì?
Là cuộc thi bơi hai lượt liên tiếp qua con mương dài khoảng 55 m đào trong đầm than bùn, người thi đeo mặt nạ, ống thở và chân vịt, không được dùng kiểu bơi thông thường. Người hoàn thành nhanh nhất thắng.
Giải lặn đầm lầy thế giới tổ chức ở đâu, khi nào?
Ở đầm Waen Rhydd gần thị trấn Llanwrtyd Wells, xứ Wales, vào kỳ nghỉ lễ cuối tháng 8 hằng năm. Giải vô địch thế giới được tổ chức lần đầu năm 1985.
Kỷ lục lặn đầm lầy là bao nhiêu?
Tính tới tháng 10/2026, kỷ lục nam là 1 phút 18,81 giây của Neil Rutter (Anh), lập ngày 26/8/2018; kỷ lục nữ là 1 phút 22,56 giây của Kirsty Johnson (Anh), lập ngày 24/8/2014, đều tại Llanwrtyd Wells.
Ai nghĩ ra cuộc thi lặn đầm lầy?
Môn này được ghi nhận lần đầu ở Llanwrtyd Wells năm 1976 và thường được gắn với ông Gordon Green, chủ quán Neuadd Arms, người cũng tổ chức cuộc đua "người đấu ngựa" từ năm 1980. Chi tiết người khởi xướng còn khác nhau giữa các nguồn.
Có nên tự thử lặn ống thở ở ao hồ gần nhà không?
Không nên. Ao, mương, kênh rạch có thể có vật sắc, rác, vi khuẩn và đáy bùn kẹp chân, rất nguy hiểm khi không có cứu hộ. Muốn tập ống thở, hãy tập ở hồ bơi có người giám sát.
Thi lặn đầm lầy có cần biết bơi không?
Có. Dù luật cấm dùng kiểu bơi thông thường khi thi, người tham gia vẫn phải tự tin ở dưới nước, biết thở bằng ống thở và xử lý được khi nước tràn vào ống. Một giải có tổ chức đúng nghĩa luôn phải có người an toàn túc trực bên mương.