Sinh hoạt lớp cuối tuần có thể dành 20–25 phút cho một thử thách gắn kết: cả lớp hoặc từng tổ cùng giải một nhiệm vụ cần phối hợp, như hạ que tre nhẹ, lật tấm bạt, xây tháp giấy hay ghép bức tranh lớn. Thử thách tốt cho tiết sinh hoạt là loại không ai thắng một mình, có phần nói chuyện ngắn sau khi làm xong, và không biến phần sơ kết tuần thành buổi phê bình.
Tiết sinh hoạt lớp đang bị dùng thế nào
Ở nhiều trường, tiết sinh hoạt lớp cuối tuần quen thuộc theo một khuôn: lớp trưởng đọc sổ theo dõi, các tổ trưởng báo cáo ai đi muộn, ai không thuộc bài, giáo viên chủ nhiệm nhắc nhở, phổ biến kế hoạch tuần sau. Mười lăm phút đó cần thiết, nhưng nếu kéo hết cả tiết, học sinh dần coi sinh hoạt lớp là giờ "bị đọc tên".
Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đặt sinh hoạt lớp trong Hoạt động trải nghiệm (ở tiểu học) và Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp (ở trung học), tức là có chỗ cho các hoạt động theo chủ đề chứ không chỉ sơ kết. Một thử thách tập thể ngắn là cách đơn giản để dùng phần thời gian đó.
Khung 45 phút gợi ý
- 5 phút — Mở đầu nhẹ. Một bài vận động hoặc câu hỏi chung kiểu "điều vui nhất tuần này của bạn là gì", mỗi tổ chia sẻ trong tổ.
- 10 phút — Sơ kết tuần. Ban cán sự báo cáo theo tổ, nêu điểm tốt trước, việc cần sửa sau. Không đọc tên phê bình từng em trước lớp; những trường hợp cần nhắc riêng thì giáo viên gặp sau giờ.
- 20–25 phút — Thử thách gắn kết. Nói luật, làm, nói chuyện sau thử thách.
- 5 phút — Kế hoạch tuần sau và câu chốt. Giáo viên tóm lại một điều lớp làm tốt trong thử thách và nối nó với mục tiêu tuần tới.
Sáu thử thách gắn kết cho tiết sinh hoạt
| Thử thách | Quy mô | Đạo cụ | Không gian | Rèn điều gì |
|---|---|---|---|---|
| Que tre nhẹ | 8–12 em mỗi nhóm | Một que tre hoặc ống nhựa dài 2–3 m | Lối giữa lớp hoặc hành lang | Phối hợp, kiên nhẫn |
| Lật tấm bạt | 8–10 em mỗi nhóm | Tấm bạt hoặc tờ báo khổ lớn | Sân trường, hành lang rộng | Bàn bạc, tôn trọng thân thể bạn |
| Tháp giấy cao nhất | 4–6 em mỗi nhóm | 20 tờ giấy A4, băng dính | Ngay trên bàn | Lên kế hoạch, chia vai |
| Bức tranh ghép của lớp | Cả lớp | Một tấm tranh lớn cắt thành mảnh | Trong lớp | Mỗi người một phần của tổng thể |
| Đếm tới hai mươi | Cả lớp hoặc nhóm 15 | Không | Trong lớp | Lắng nghe, tự kiềm chế |
| Dây chuyền khăn | Nhóm 6–8 | Mỗi em một khăn hoặc sợi dây ngắn | Trong lớp hoặc sân | Giao tiếp không lời |
Que tre nhẹ
Luật: cả nhóm đứng hai hàng đối diện, chìa ngón trỏ ra đỡ một que tre nằm ngang; nhiệm vụ là hạ que xuống sàn mà ngón tay ai cũng phải chạm que suốt thời gian.
Điều bất ngờ là que thường đi lên chứ không đi xuống: ai cũng cố giữ ngón tay chạm que, mỗi người đẩy nhẹ lên một chút, cộng lại khiến que nhích lên. Lần đầu nhóm thường cười ầm, đổ lỗi cho nhau. Lần thứ ba, thứ tư, nhóm bắt đầu cử người hô nhịp, đếm "một – hai – hạ" và que xuống được. Cho 8–10 phút, đủ để nhóm thất bại vài lần rồi tự tìm ra cách.
Que nên nhẹ: ống nhựa luồn dây điện, que tre phơi đồ, hoặc ba thước kẻ dài nối bằng băng dính.
Lật tấm bạt
Luật: cả nhóm đứng trên một tấm bạt vừa đủ chỗ; phải lật ngược tấm bạt sang mặt kia mà không ai bước chân ra ngoài.
Thử thách này buộc học sinh đứng gần nhau, nên cần cân nhắc với lớp lớn. Cho phép học sinh tự chọn vị trí đứng, nhắc rõ quy tắc "bám vai bạn cùng giới, có thể vịn tay vào bàn, ghế gần đó", và luôn có vai trò ngoài bạt: một hai em làm "người quan sát" đứng ngoài, nhắc ai sắp bước ra mép. Tấm bạt cỡ 1,5 x 2 m cho 8 em là vừa. Làm trên mặt sân khô, không làm khi sàn trơn.
Tháp giấy cao nhất
Luật: mỗi nhóm có 20 tờ giấy A4 và một đoạn băng dính dài 50 cm, trong 12 phút dựng tháp tự đứng cao nhất có thể; tháp phải đứng được 10 giây sau khi hết giờ.
Hai phút đầu bắt buộc chỉ được bàn, không được chạm giấy. Luật nhỏ này làm thay đổi hẳn cách nhóm làm việc: có kế hoạch, có người đề xuất cuộn giấy thành ống, gấp thành hình tam giác. Khi đo, giáo viên đo từng tháp và khen kiểu thiết kế, không chỉ khen độ cao.
Bức tranh ghép của lớp
Giáo viên chọn một bức tranh in khổ lớn (phong cảnh, ảnh lớp chụp đầu năm), cắt thành đúng số mảnh bằng sĩ số. Mỗi em nhận một mảnh, vẽ hoặc tô thêm theo ý mình ở mặt trước nhưng giữ nguyên các đường viền chính. Sau đó cả lớp cùng ghép lại và dán lên tường. Thiếu một mảnh là bức tranh có lỗ — đó chính là câu chuyện để nói sau.
Đếm tới hai mươi
Luật: cả lớp nhắm mắt hoặc nhìn xuống bàn, cùng đếm từ 1 tới 20, mỗi lần chỉ một người nói một số; nếu hai người nói cùng lúc, quay lại từ 1.
Không ai được chỉ định thứ tự, không ra hiệu cho nhau. Thử thách này nghe đơn giản nhưng lớp 40 em thường mất nhiều lượt mới tới được 20. Nó dạy việc chờ, nghe, và nhường. Nếu lớp quá đông, chia đôi lớp làm hai nhóm làm lần lượt, nhóm này làm thì nhóm kia im lặng quan sát.
Dây chuyền khăn
Mỗi em cầm hai đầu khăn của hai bạn bên cạnh, tạo thành một vòng tròn bằng khăn chứ không nắm tay trực tiếp. Nhiệm vụ: không nói một lời, cả vòng phải xếp thành hình tam giác, rồi hình vuông, rồi hình chữ cái giáo viên gọi. Dùng khăn thay cho nắm tay giúp những em ngại tiếp xúc vẫn tham gia thoải mái.
Nói chuyện sau thử thách: phần quan trọng nhất
Thử thách mà không có phần nói chuyện sau chỉ là mười lăm phút vui. Dành ít nhất 5 phút để cả lớp nhìn lại, dùng ba câu hỏi theo thứ tự:
- Chuyện gì đã xảy ra? "Lần đầu que tre đi lên hay đi xuống? Vì sao?"
- Nhóm đã làm gì khác đi? "Lần cuối cùng các em thay đổi điều gì?"
- Điều đó giống gì trong lớp mình? "Tuần này lớp có chuyện gì cũng giống que tre không — ai cũng cố, nhưng không ai hô nhịp?"
Câu thứ ba là chỗ thử thách nối với đời sống của lớp: trực nhật, chuẩn bị văn nghệ, giữ trật tự giờ tự học. Giáo viên không cần giảng đạo lý; chỉ cần đặt câu hỏi và để học sinh tự liên hệ. Câu học sinh tự nói ra thường được nhớ lâu hơn câu giáo viên nói.
Những điều nên tránh
- Thử thách đòi tiếp xúc cơ thể nhiều như nút thắt tay người (cả nhóm nắm tay chéo nhau rồi gỡ ra) với lớp lớn có cả nam và nữ. Nếu muốn dùng, thay tay bằng khăn hoặc dây.
- Chọn đội trưởng rồi để đội trưởng chọn thành viên. Cảnh em cuối cùng không ai chọn là ký ức buồn mà nhiều người lớn còn nhớ. Giáo viên chia nhóm trước.
- Hình phạt cho nhóm thua. Không có thua trong thử thách gắn kết; nhóm chưa xong chỉ là "chưa xong".
- Dùng thử thách để "chỉnh" một em cụ thể. Nếu lớp có mâu thuẫn giữa hai em, đừng ép hai em vào một nhóm rồi chờ phép màu. Giải quyết mâu thuẫn cần gặp riêng.
Lên lịch cho cả học kỳ
Một học kỳ có khoảng 18 tuần. Không cần tuần nào cũng có thử thách; hai tuần một lần là vừa, xen với các chủ đề khác của sinh hoạt lớp như hướng nghiệp, kỹ năng sống, kế hoạch văn nghệ. Một lịch gợi ý: đầu kỳ dùng thử thách làm quen (bức tranh ghép, đếm tới hai mươi), giữa kỳ dùng thử thách phối hợp (que tre, tháp giấy), trước kỳ thi dùng hoạt động nhẹ (dây chuyền khăn) để giảm căng thẳng.
Giao cho ban cán sự lớp hoặc từng tổ luân phiên chuẩn bị và dẫn một thử thách là cách để học sinh tự tổ chức. Giáo viên chỉ cần duyệt trước luật và kiểm tra an toàn. Sau vài lần, nhiều lớp tự sáng tạo thử thách của riêng mình — đó là dấu hiệu tiết sinh hoạt đã trở thành giờ của lớp chứ không chỉ là giờ của giáo viên chủ nhiệm.
Câu hỏi thường gặp
Tiết sinh hoạt lớp nên có những nội dung gì?
Thường gồm sơ kết tuần, kế hoạch tuần sau và một hoạt động theo chủ đề. Chương trình 2018 xếp sinh hoạt lớp vào hoạt động trải nghiệm, nên có thể dành 20–25 phút cho thử thách tập thể, thảo luận hoặc hoạt động kỹ năng.
Thử thách que tre nhẹ chơi thế nào?
Nhóm 8–12 em đứng hai hàng, chìa ngón trỏ đỡ một que nhẹ dài 2–3 m, phải hạ que xuống sàn mà ngón tay ai cũng luôn chạm que. Que hay bị đẩy lên vì mỗi người cố giữ tiếp xúc; nhóm phải học cách hô nhịp chung.
Làm sao để thử thách gắn kết không gây ngại giữa nam và nữ?
Chọn thử thách ít tiếp xúc cơ thể, dùng khăn hoặc dây thay cho nắm tay, cho học sinh tự chọn vị trí đứng và luôn có vai trò quan sát cho em không muốn tham gia trực tiếp.
Có cần tính điểm thắng thua trong thử thách sinh hoạt lớp?
Không cần. Mục tiêu là gắn kết, nên tốt nhất là thử thách cả lớp cùng hoàn thành. Nếu chia nhóm thì khen cách làm của từng nhóm thay vì xếp hạng.
Bao lâu nên tổ chức thử thách gắn kết một lần?
Khoảng hai tuần một lần là vừa, xen kẽ với các chủ đề khác của sinh hoạt lớp. Tổ chức tuần nào cũng có thể khiến học sinh nhàm và lấn mất thời gian cho hướng nghiệp, kỹ năng sống.