Cuộc ChơiWiki
Tìm
Cuộc thi kỳ lạ thế giới

Giải vô địch oẳn tù tì: may rủi hay chiến thuật, khoa học nói gì

Oẳn tù tì về lý thuyết là may rủi, nhưng nghiên cứu năm 2014 cho thấy người thắng hay giữ lựa chọn, người thua hay đổi theo vòng; từng có giải thưởng 50.000 USD.

Giải vô địch oẳn tù tì: may rủi hay chiến thuật, khoa học nói gì

Oẳn tù tì (búa – kéo – bao) về lý thuyết là may rủi: nếu ra ngẫu nhiên hoàn toàn, mỗi lựa chọn một phần ba, thì không chiến thuật nào thắng được. Nhưng con người không ngẫu nhiên. Một nghiên cứu với 360 sinh viên Đại học Chiết Giang công bố năm 2014 cho thấy người thắng có xu hướng giữ nguyên lựa chọn, người thua có xu hướng đổi theo một vòng có thể đoán trước. Chính khe hở đó đã nuôi cả những giải vô địch có tiền thưởng tới 50.000 USD, và một lần quyết định phiên đấu giá bộ tranh trị giá khoảng 20 triệu USD.

Từ Trung Hoa sang Nhật Bản rồi ra thế giới

Ghi chép sớm nhất được biết là trong sách Ngũ tạp trở của Tạ Triệu Chiết, nhà văn đời Minh, viết khoảng năm 1600, gọi là "thủ thế lệnh" và cho rằng có từ thời Hán. Lời khẳng định "từ thời Hán" ấy còn mơ hồ, chưa có tài liệu thời Hán đi kèm.

Từ Trung Hoa, kiểu đấu tay này sang Nhật Bản, nơi hình thành cả một họ "ba bên khắc nhau" gọi là sansukumi-ken. Bản cổ nhất là mushi-ken với ếch, sên và rắn. Phiên bản jan-ken quen thuộc với đá, giấy, kéo thành hình vào cuối thế kỷ 19, giai đoạn chuyển từ thời Edo sang Minh Trị. Đầu thế kỷ 20, khi Nhật giao thương nhiều với phương Tây, jan-ken lan ra ngoài châu Á; năm 1921 báo Sydney Morning Herald của Úc đã có bài nhắc tới "đá, kéo và giấy".

Ở Việt Nam, mỗi vùng gọi một kiểu: oẳn tù tì, búa – kéo – bao, kèm câu hô "oẳn tù tì, ra cái gì, ra cái này" để giữ nhịp cho hai bên ra tay cùng lúc.

Khi oẳn tù tì có giải vô địch

Thời điểmSự kiện
2002–2009Hội Oẳn tù tì Thế giới (World RPS Society) tổ chức giải vô địch thế giới, chủ yếu ở Toronto (Canada); giải cuối diễn ra ngày 14/11/2009
2004Giải thế giới được phát trên kênh truyền hình thể thao Mỹ; người thắng là Lee Rammage
4/2006Liên đoàn Oẳn tù tì Mỹ (USARPS) tổ chức giải đầu tiên ở Las Vegas, 257 người dự, giải nhất 50.000 USD
2007Andrea Farina thắng giải thế giới
2008Sean Sears thắng giải USARPS, nhận 50.000 USD

Các giải này nửa nghiêm túc, nửa trình diễn: có trọng tài, có luật về cách ra tay, có bình luận viên phân tích "chiến thuật" như một môn thể thao thật. Sau năm 2009, các giải lớn thưa dần.

Năm 2005: bộ tranh 20 triệu USD và lời khuyên của hai bé 11 tuổi

Câu chuyện nổi tiếng nhất về oẳn tù tì xảy ra năm 2005. Ông Takashi Hashiyama, lãnh đạo một công ty điện tử Nhật Bản, muốn bán bộ sưu tập tranh trường phái Ấn tượng của công ty nhưng không chọn được giữa hai nhà đấu giá lớn Christie's và Sotheby's. Ông đề nghị hai bên phân thắng thua bằng một lượt oẳn tù tì.

Phía Sotheby's coi đó là may rủi và ra "giấy". Phía Christie's hỏi ý kiến hai cô con gái song sinh 11 tuổi của giám đốc bộ phận tranh Ấn tượng, ông Nicholas Maclean. Hai bé khuyên ra "kéo", với lập luận đại ý được báo chí thuật lại: "đá" thì quá hiển nhiên, còn "kéo" thắng "giấy". Christie's ra kéo, thắng, và được bán bộ sưu tập trị giá khoảng 20 triệu USD.

Câu chuyện cho thấy điều cốt lõi: trong oẳn tù tì giữa người với người, cái được "chơi" không phải bàn tay mà là suy đoán về suy nghĩ của đối phương.

Khoa học nói gì: nghiên cứu ở Chiết Giang năm 2014

Năm 2014, nhóm của Wang Zhijian, Xu Bin và Zhou Haijun công bố trên tạp chí Scientific Reports một thí nghiệm lớn. Theo các bài giới thiệu, 360 sinh viên Đại học Chiết Giang được chia thành 60 nhóm sáu người, mỗi người đấu 300 lượt với các thành viên khác trong nhóm.

Về tổng thể, mỗi lựa chọn được ra gần một phần ba số lần, đúng như lý thuyết. Nhưng nhìn từng lượt thì khác: người vừa thắng có xu hướng ra lại đúng lựa chọn cũ; người vừa thua có xu hướng chuyển sang lựa chọn "kế tiếp" theo vòng đá → giấy → kéo. Các tác giả gọi đây là phản ứng có điều kiện theo kết quả thắng, thua, hoà, và cho thấy cả nhóm tạo ra những "vòng xoay" lặp lại.

Từ đó, báo chí rút ra mẹo phổ thông: nếu đối thủ vừa thắng bằng đá, lượt sau họ dễ ra đá lần nữa, nên ra giấy; nếu đối thủ vừa thua, đoán họ sẽ chuyển sang lựa chọn kế tiếp. Mẹo này chỉ có tác dụng với người ra theo bản năng; gặp người cố tình ngẫu nhiên thì không.

Máy thì thắng tuyệt đối, người thì không bao giờ

Năm 2012, phòng thí nghiệm Ishikawa Watanabe của Đại học Tokyo giới thiệu một bàn tay robot thắng người 100%. Bí mật không nằm ở chiến thuật mà ở camera tốc độ cao: máy nhận ra hình bàn tay người đang tạo thành trong khoảng một phần nghìn giây rồi ra đòn khắc chế, nhanh tới mức mắt người không thấy độ trễ. Nói cách khác, robot gian lận một cách hợp pháp bằng tốc độ. Với người, trọng tài các giải đều có luật phạt "ra chậm" chính vì lý do này.

May rủi hay chiến thuật: câu trả lời gọn

  • Một lượt duy nhất với người lạ: gần như may rủi, nhưng biết vài thói quen phổ biến (nhiều người mới chơi hay ra đá ở lượt đầu, theo các bài phân tích phổ thông) có thể nhích phần thắng chút ít.
  • Nhiều lượt liên tiếp: chiến thuật bắt đầu có ý nghĩa, vì con người để lộ thói quen.
  • Muốn không bị đoán: cách duy nhất là ra thật ngẫu nhiên, điều mà não người làm rất kém.

Góc nhìn hôm nay: "oẳn tù tì đuôi cổ vũ" cho 30 tới 300 người

Đây là hoạt động phá băng gần như không cần đạo cụ mà quản trò nào cũng nên có trong túi:

  • Số người: 30–300, đứng trong sân hoặc hội trường có lối đi.
  • Đạo cụ: micro, nhạc nền sôi động.
  • Luật một câu: tìm một người bất kỳ để oẳn tù tì một lượt; ai thua thì đứng sau lưng người thắng, hô tên người đó để cổ vũ, và cả "đoàn" đi theo người thắng tìm đối thủ mới.
  • Diễn biến: đoàn cổ vũ dài dần, tiếng hô to dần, cuối cùng còn hai "thủ lĩnh" với hai hàng dài phía sau đấu trận chung kết, thắng 2 trong 3 lượt.
  • Thời gian: 5–10 phút với 100 người.

Lỗi hay gặp: người ra tay chậm để "nhìn" đối phương. Quy định rõ: cả hai ra tay đúng chữ cuối câu hô, ra sau là thua. Không chạm vào người khác khi đứng thành đoàn; người không tiện đi lại có thể làm "trọng tài sân" đứng một chỗ, ai cũng phải tới tìm họ để xác nhận kết quả.

Câu hỏi thường gặp

Oẳn tù tì có nguồn gốc từ đâu?

Ghi chép sớm nhất là trong sách của Tạ Triệu Chiết đời Minh (Trung Quốc), khoảng năm 1600, cho rằng có từ thời Hán. Phiên bản đá, giấy, kéo hiện đại hình thành ở Nhật Bản cuối thế kỷ 19 với tên jan-ken, rồi lan ra thế giới đầu thế kỷ 20.

Oẳn tù tì có mẹo để thắng không?

Nghiên cứu năm 2014 với 360 sinh viên Đại học Chiết Giang cho thấy người thắng hay giữ nguyên lựa chọn, người thua hay chuyển sang lựa chọn kế tiếp theo vòng đá, giấy, kéo. Đoán theo xu hướng này có thể nhích phần thắng, nhưng gặp người ra ngẫu nhiên thì không còn tác dụng.

Có giải vô địch oẳn tù tì thế giới không?

Có. Từ năm 2002 tới 2009, Hội Oẳn tù tì Thế giới tổ chức giải vô địch, chủ yếu ở Toronto, Canada. Ở Mỹ, Liên đoàn USARPS tổ chức giải từ năm 2006 với giải nhất 50.000 USD.

Chuyện oẳn tù tì quyết định phiên đấu giá là thật không?

Là thật. Năm 2005, ông Takashi Hashiyama để Christie's và Sotheby's oẳn tù tì giành quyền bán bộ tranh Ấn tượng trị giá khoảng 20 triệu USD. Christie's ra kéo theo lời khuyên của hai bé gái 11 tuổi và thắng Sotheby's ra giấy.

Robot có thắng được người khi oẳn tù tì không?

Có. Năm 2012, một bàn tay robot của Đại học Tokyo thắng người 100% nhờ camera tốc độ cao nhận ra hình bàn tay người trong khoảng một phần nghìn giây rồi ra đòn khắc chế. Đó là thắng nhờ tốc độ, không phải nhờ đoán ý.

Mở app Cuộc Chơi

Năm giây một thử thách, liên hồi không nghỉ

Mở app Cuộc Chơi

Bài viết liên quan

Mở app Cuộc Chơi

Năm giây một thử thách, liên hồi không nghỉ

Mở app Cuộc Chơi Xem app khác

Tải ứng dụng App Giải Trí

Hàng trăm ứng dụng giải trí trong một app — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store