Khi cuộc vui chùng xuống, cách kéo không khí trở lại nhanh nhất là làm ngay một việc ngắn, dễ, cả phòng cùng làm một lúc — đứng dậy, vỗ tay theo nhịp, hô đáp một câu — trong dưới hai phút, rồi chuyển sang phần mới thay vì cố kéo dài phần đang hỏng. Trước khi "cứu", người dẫn cần đoán đúng nguyên nhân: mệt, đói, luật khó hiểu, một người bị làm khó, hay đơn giản là phòng quá nóng. Bài này đưa các dấu hiệu nhận biết, sáu "phao cứu" có sẵn trong túi quản trò, và cách thiết kế chương trình để ít khi phải cứu.
Nhận ra không khí đang xuống
Không khí hiếm khi sập một lúc. Nó trượt dần qua những dấu hiệu nhỏ mà người dẫn đứng trên sân khấu dễ bỏ qua vì đang mải nói:
- Số người nhìn điện thoại tăng lên, nhất là ở các bàn cuối.
- Tiếng vỗ tay sau mỗi lượt ngắn dần, thưa dần.
- Người tham gia thi chậm chạp đứng lên, phải gọi hai ba lần.
- Các bàn bắt đầu nói chuyện riêng to hơn tiếng micro.
- Có người đứng dậy đi ra ngoài và không quay lại.
- Trẻ em chạy lung tung, người lớn tuổi bắt đầu nhìn đồng hồ.
Một mẹo của nghề: chọn trước ba người ở ba góc phòng (không cần họ biết) làm "nhiệt kế". Cứ vài phút liếc họ một lần. Nếu cả ba đều đang nhìn chỗ khác, đã đến lúc làm gì đó.
Đoán đúng nguyên nhân trước khi cứu
| Nguyên nhân | Dấu hiệu | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Mệt, buồn ngủ | Ngáp, ngả ra ghế, thường sau bữa ăn hoặc chiều muộn | Cho đứng dậy vận động nhẹ 2 phút, mở cửa, bật đèn sáng |
| Đói, khát | Nhìn về phía bếp, hỏi giờ ăn | Đẩy giờ ăn sớm lên, mời nước |
| Luật khó hiểu | Người thi lúng túng, khán giả không biết khi nào nên cổ vũ | Dừng, làm mẫu một lượt, nói lại luật bằng một câu |
| Phần thi kéo dài | Một hoạt động chạy quá 15 phút | Cắt ngắn, công bố kết quả ngay |
| Có người bị làm khó | Một nhóm im bặt, có người bỏ ra ngoài | Chuyển chủ đề ngay, sau buổi hỏi thăm riêng |
| Môi trường | Phòng nóng, ồn, micro rè, ánh sáng chói | Báo kỹ thuật, đổi vị trí, nghỉ giải lao |
| Chương trình sai đối tượng | Người lớn tuổi không theo kịp, người trẻ thấy nhàm | Chuyển sang hoạt động hợp với số đông có mặt |
Sai lầm thường gặp nhất là gặp nguyên nhân nào cũng "cứu" bằng cách nói to hơn, cười nhiều hơn, hô nhiều hơn. Phòng đang nóng và đói thì không có tiếng hô nào cứu được.
Sáu phao cứu trong túi quản trò
1. Vỗ tay theo nhịp tăng dần
Người dẫn vỗ một nhịp, cả phòng vỗ theo; hai nhịp, ba nhịp, rồi tăng tốc dần đến khi thành tràng pháo tay. Mất 30 giây, không cần giải thích, và gần như chắc chắn kéo được tất cả mọi người làm cùng một việc. Kết thúc bằng một câu nối sang phần tiếp theo.
2. Hô đáp
Người dẫn hô một vế, cả phòng đáp vế còn lại. Câu hô nên là câu đã dạy từ đầu buổi, ví dụ người dẫn hô "Đội mình đâu?", cả phòng đáp "Ở đây!". Hô đáp ba lần, mỗi lần to hơn. Nếu chưa dạy từ đầu, dạy ngay trong 15 giây.
3. Đứng lên ngồi xuống
"Ai hôm nay đến từ trước 6 giờ sáng, đứng lên!" — rồi "Ai đã ăn hết phần bánh tráng miệng, đứng lên!" — rồi "Ai còn đủ sức cho phần cuối, đứng lên!". Ba câu, câu cuối gần như ai cũng đứng, và mọi người đang đứng sẵn để bắt đầu hoạt động vận động tiếp theo.
4. Thử thách 30 giây cả phòng
Chọn một thử thách nhỏ cả phòng cùng làm tại chỗ: giữ thăng bằng trên một chân trong 30 giây (ai mỏi thì chống tay vào ghế), tay trái vẽ tròn tay phải vẽ vuông, búng ngón tay theo nhịp nhạc. Không có thắng thua, chỉ có tiếng cười.
5. Bốc thăm bất ngờ
Nếu đã chuẩn bị quà, đưa một đợt bốc thăm nhỏ vào đúng lúc không khí xuống. Ba phần quà nhỏ, ba con số, ba lần cả phòng hồi hộp. Đây là lý do nhiều quản trò không công bố giờ bốc thăm trên kịch bản.
6. Đổi nhịp hoàn toàn
Đôi khi phần đang làm đơn giản là hỏng. Khi đó cách đúng là cắt ngang, cảm ơn, công bố đội dẫn đầu và chuyển sang phần khác hẳn — nếu đang ngồi thì đứng dậy, nếu đang vận động thì ngồi xuống nghe một câu chuyện, nếu đang ồn ào thì chuyển sang phần lặng (tri ân, chiếu ảnh). Sự tương phản tự nó kéo sự chú ý trở lại.
Những cách "cứu" làm tệ thêm
Trách khán giả
"Sao im thế, các bạn không vui à?" — câu này đẩy trách nhiệm sang người tham gia và làm họ ngượng. Nếu không khí xuống, đó là việc của người dẫn.
Gọi đích danh người đang lơ đãng
Gọi tên người đang nhìn điện thoại lên sân khấu như một hình phạt sẽ làm cả phòng căng thẳng, vì ai cũng sợ mình là người tiếp theo.
Mở nhạc to hơn
Nhạc to quá làm người ta không nói chuyện được với nhau, và người lớn tuổi khó chịu. Âm lượng chỉ nên tăng trong lúc thi, giảm ngay khi người dẫn cần nói.
Kéo dài thêm cho "đủ giờ"
Kịch bản ghi 30 phút không có nghĩa phải làm đủ 30 phút. Một phần vui kết thúc sớm năm phút tốt hơn rất nhiều so với một phần chán kéo đủ giờ.
Thiết kế để ít khi phải cứu
- Đổi nhịp mỗi 10–15 phút: ngồi – đứng, ồn – lặng, cả phòng – theo đội. Đường cong năng lượng nên có lên có xuống, không phẳng lì.
- Đặt phần mạnh nhất sau giờ ăn: sau bữa ăn là lúc dễ chùng nhất, cần hoạt động vận động nhất.
- Chuẩn bị dư: luôn có hai hoạt động dự phòng không cần đạo cụ.
- Kết thúc khi còn cao trào: giải lớn, ảnh chung, câu hô cuối cùng. Đừng để buổi tiệc tự tàn.
Ba tình huống thường gặp và cách gỡ
Tiệc công ty sau món chính, 9 giờ tối
Mọi người đã ăn no, vài bàn bắt đầu tụ lại uống riêng, sân khấu còn 40 phút chương trình. Cách gỡ: cắt bớt một phần thi ngồi, đưa ngay phần thi vận động theo đội lên trước, bốc thăm đợt hai ngay sau đó, rồi để giải lớn ở cuối. Không cố chạy đủ kịch bản đã in.
Buổi sinh hoạt lớp ngoài trời, trời nắng gắt
Học sinh kéo nhau vào bóng râm, không ai muốn ra sân. Đây không phải lúc hô hào. Cho cả lớp vào chỗ mát, uống nước, chuyển sang phần ngồi theo vòng tròn trong mười lăm phút, đợi nắng dịu mới quay lại phần vận động.
Một đội thua liên tiếp, cả đội xị mặt
Khán giả bắt đầu cười đội ấy. Cách gỡ: phần kế tiếp đổi luật để mọi đội cùng hợp sức đạt một mục tiêu chung (ví dụ cả phòng cùng xếp một tháp ly cao nhất có thể), hoặc tặng đội ấy một lượt "đi trước được chọn thử thách". Không khí chung quay lại khi không còn ai đứng ở vị trí bị chê cười.
Góc nhìn hôm nay: không khí là việc của cả ban tổ chức
Người dẫn đứng trên sân khấu thường nhìn không rõ các bàn cuối. Nên có một người trong ban tổ chức đứng ở cuối phòng, ra dấu bằng tay khi thấy không khí xuống — một quy ước đơn giản như giơ ngón cái lên, xuống, ngang. Người lo âm thanh cũng là đồng đội quan trọng: biết lúc nào tắt nhạc, lúc nào bật đoạn trống dồn.
Sau mỗi buổi, ban tổ chức nên dành mười phút ghi lại: lúc nào phòng xuống, vì sao, đã làm gì, có hiệu quả không. Những ghi chép ấy sau vài buổi thành một cuốn sổ tay riêng — thứ mà không khoá học nào dạy được.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để khuấy động không khí khi buổi tiệc bị nhạt?
Làm ngay một việc ngắn cả phòng cùng làm như vỗ tay theo nhịp tăng dần, hô đáp hoặc đứng lên theo câu hỏi, sau đó chuyển sang phần mới thay vì cố kéo dài phần đang nhạt.
Vì sao không khí buổi sinh hoạt hay chùng xuống?
Thường do mệt sau bữa ăn, đói, luật khó hiểu, một phần thi kéo quá dài, phòng nóng hoặc ồn, hoặc chương trình không hợp với đa số người có mặt.
Quản trò nên làm gì khi không ai chịu tham gia?
Đừng trách khán giả hay gọi tên người đang lơ đãng. Hãy chuyển sang hoạt động cả phòng làm tại chỗ, không cần lên sân khấu, và mời người trong ban tổ chức làm mẫu trước.
Bao lâu thì nên đổi nhịp hoạt động một lần?
Khoảng 10–15 phút. Xen kẽ ngồi và đứng, ồn và lặng, cả phòng và theo đội để năng lượng có lên có xuống thay vì phẳng lì.