Nhân viên ngán teambuilding chủ yếu vì năm lý do: bị lấy mất thời gian riêng (cuối tuần, không nghỉ bù), bị ép vui theo cách mình không thích, sợ bẽ mặt với hình phạt và màn trình diễn trước đồng nghiệp, rượu bia và vận động quá sức, và cảm giác "vui cho có" trong khi vấn đề thật ở chỗ làm không ai giải quyết. Tránh được phần lớn những điều này không tốn thêm tiền: tổ chức trong giờ làm, cho chọn mức tham gia, bỏ hình phạt làm nhục, không ép uống, và hỏi nhân viên trước khi lên kế hoạch.
Những câu than quen thuộc
Ai làm nhân sự lâu năm đều nghe những câu này, thường là ở hành lang chứ không phải trong khảo sát chính thức:
- "Cả tuần làm rồi, thứ Bảy còn phải đi."
- "Lại phải mặc áo đồng phục, hô khẩu hiệu, nhảy theo MC."
- "Năm ngoái đội thua bị bắt bò qua vũng bùn, năm nay không đi đâu."
- "Tối gala sếp đi mời từng bàn, không uống không được."
- "Đi chơi vui, về công ty vẫn như cũ, lương vẫn chậm."
- "Phải ở chung phòng với người không quen."
Mỗi câu chỉ ra một lỗi thiết kế cụ thể. Không câu nào là lời ghét bỏ đồng nghiệp — người ta không phản đối việc gần gũi nhau, mà phản đối cách nó bị áp đặt.
Bảng lý do và cách gỡ
| Lý do ngán | Biểu hiện | Cách gỡ |
|---|---|---|
| Mất thời gian riêng | Đi cuối tuần, xa nhà hai ngày, không nghỉ bù | Tổ chức trong ngày làm việc; nếu cuối tuần thì nghỉ bù; cho phép chọn không đi |
| Bị ép vui | MC ép hô to, ép nhảy, gọi tên người im lặng | Mời chứ không ép; có vai hậu trường; quản trò được dặn không gọi tên người ngại |
| Sợ bẽ mặt | Hình phạt bôi mặt, bò, hát, nhảy; ảnh xấu bị đăng | Bỏ hình phạt làm nhục; dùng "phạt vui" có lựa chọn; xin phép trước khi đăng ảnh |
| Rượu bia | Mời uống, phạt uống, "không uống là không nể" | Không dùng rượu làm hình phạt; sếp làm gương không ép; có nước ngọt, trà; xe đưa về |
| Vận động quá sức | Chạy giữa trưa, kéo, vác, leo trèo | Tránh giờ nắng gắt; hoạt động vừa sức; luôn có lựa chọn không vận động |
| Không liên quan công việc | Vui xong, về mọi thứ như cũ | Có phần tổng kết; gắn với mục tiêu, vai trò; có việc nối tiếp |
| Ngượng về chỗ ở | Ở ghép phòng với người lạ, khác giới | Cho tự chọn bạn cùng phòng; ưu tiên phòng riêng cho người cần |
| Phát sinh chi phí cá nhân | Tự trả tiền xe, tiền phạt, tiền mua đồ đội | Công ty chi trọn các khoản bắt buộc |
Thời gian: lý do số một
Với người có con nhỏ, cha mẹ già, việc làm thêm hay việc học, một ngày cuối tuần là thứ rất đắt. Một chuyến đi hai ngày một đêm có thể buộc họ phải nhờ người trông con, huỷ lịch khám bệnh của bố mẹ, bỏ lớp học. Họ có thể vẫn đi vì sợ bị đánh giá là "không hoà đồng", và chính sự miễn cưỡng đó khiến chuyến đi kém vui cho cả đoàn.
Giải pháp đơn giản nhất: tổ chức trong giờ làm việc. Một buổi chiều thứ Sáu tại chỗ thường được đón nhận tốt hơn hai ngày ở khu nghỉ dưỡng. Nếu buộc phải đi cuối tuần, cho nghỉ bù, và làm rõ việc không đi không ảnh hưởng đánh giá. Về việc ngày teambuilding có được tính là ngày làm việc hay không, bộ phận nhân sự nên tham khảo quy định lao động hiện hành và nói rõ trong thông báo.
Hình phạt và màn trình diễn
Hình phạt cho đội thua là nơi rất nhiều buổi teambuilding hỏng. Những hình phạt từng phổ biến — bôi bột lên mặt, bò qua bùn, uống rượu, hát nhảy trước cả đoàn, mặc trang phục lố — có thể khiến vài người cười, nhưng để lại ở người bị phạt cảm giác bị làm nhục trước đồng nghiệp. Và những bức ảnh ấy có thể tồn tại rất lâu trên mạng.
Thay thế bằng "phạt vui" mà người bị phạt được chọn: đội thua dọn dẹp đạo cụ, đội thua mời đội thắng nước, đội thua viết lời cảm ơn cho ban tổ chức, đội thua được bốc thăm một nhiệm vụ trong danh sách (kể một kỷ niệm vui ở công ty, đọc to khẩu hiệu đội thắng, chụp ảnh cùng đội thắng). Không có hình phạt đụng chạm cơ thể, không có hình phạt liên quan rượu.
Rượu bia: chuyện cần nói thẳng
Ở nhiều công ty, phần gala tối mới là phần nhân viên ngán nhất. Mời rượu theo bàn, phạt uống khi thua, "trăm phần trăm" với sếp — với người không uống được, có bệnh, đang dùng thuốc, phụ nữ mang thai, người theo tôn giáo kiêng rượu, đó là một buổi tối căng thẳng. Với người uống được, đó là nguy cơ say, xô xát, lái xe về.
Cách gỡ phụ thuộc vào ban lãnh đạo nhiều hơn ai hết: nếu sếp nói rõ từ đầu "ai uống gì tuỳ ý, không mời ép" và chính sếp làm đúng như vậy, văn hoá cả buổi đổi theo. Ban tổ chức chuẩn bị đủ đồ uống không cồn, bố trí xe đưa về, và không đưa uống rượu vào bất kỳ thử thách hay hình phạt nào.
Khi teambuilding thành "đánh trống lảng"
Lý do ngán sâu nhất thường không nói ra: công ty đang có vấn đề — thưởng chậm, quá tải, quản lý thiên vị — và chuyến đi được nhìn như một cách để không phải giải quyết những điều đó. Trong hoàn cảnh này, hoạt động hay đến mấy cũng không làm người ta vui thật.
Người tổ chức không thể giải quyết những vấn đề đó, nhưng có thể làm hai việc: nói thật với ban lãnh đạo rằng một chuyến đi không thay được việc xử lý vấn đề; và nếu được, dành một phần chương trình cho đối thoại thật — một buổi lãnh đạo lắng nghe, trả lời câu hỏi ẩn danh của nhân viên. Đôi khi chính phần đó lại là phần nhân viên đánh giá cao nhất.
Mẫu thông báo khiến nhân viên bớt lo
Ngày gắn kết quý IV — chiều thứ Sáu tuần thứ hai của tháng 11, 13:30–17:30, tại hội trường tầng 3.
Mục đích: các phòng ban mới sáp nhập làm quen và cùng đặt 3 mục tiêu chung cho quý I.
Chương trình: 45 phút thử thách theo đội (trong nhà, không chạy nhảy), 60 phút thảo luận mục tiêu theo nhóm nhỏ, 30 phút tiệc trà.
Trang phục: bình thường đi làm. Không có hình phạt, không có rượu bia.
Ai không thể tham gia vận động: có vai trọng tài, ghi chép, giám khảo — báo ban tổ chức để sắp xếp.
Ảnh: chỉ đăng nội bộ; ai không muốn xuất hiện trong ảnh, đeo thẻ màu xanh ở cửa.
Thông báo này trả lời trước gần hết các nỗi lo: mấy giờ, ở đâu, làm gì, có bị bắt làm gì không, có rượu không, có bị đăng ảnh không.
Góc nhìn hôm nay: hỏi trước, hỏi sau
Trước khi lên kế hoạch, gửi một phiếu ẩn danh ba câu: thời gian nào hợp, hoạt động nào thích, điều gì khiến bạn ngại. Sau buổi, gửi tiếp ba câu: có muốn tham gia lần sau không, điều gì nên giữ, điều gì nên bỏ. Hai phiếu ngắn này làm được nhiều hơn mọi lời hô hào "đi cho vui". Và quan trọng hơn: khi nhân viên thấy ý kiến của mình làm buổi năm sau khác đi, họ bắt đầu tin rằng teambuilding là dành cho họ, không phải dành cho ảnh báo cáo.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nhân viên không thích teambuilding?
Lý do phổ biến là bị chiếm thời gian cuối tuần, bị ép tham gia những màn mình không thích, sợ hình phạt làm bẽ mặt, bị ép uống rượu bia và cảm thấy hoạt động không giải quyết vấn đề thật ở chỗ làm.
Làm sao để nhân viên hào hứng với teambuilding?
Tổ chức trong giờ làm việc hoặc cho nghỉ bù, mời thay vì ép, bỏ hình phạt làm nhục, không ép uống, có vai cho người không vận động và hỏi ý kiến nhân viên trước khi lên kế hoạch.
Hình phạt cho đội thua nên là gì?
Nên là "phạt vui" mà người bị phạt được chọn, như dọn đạo cụ, mời nước đội thắng hay bốc thăm một nhiệm vụ nhẹ. Không dùng hình phạt bôi mặt, bò, ép uống rượu hay đụng chạm cơ thể.
Có nên bắt buộc nhân viên đi teambuilding?
Không nên bắt buộc, nhất là khi tổ chức ngoài giờ làm. Người bị ép đi thường làm không khí cả đoàn kém vui, và việc không tham gia không nên ảnh hưởng tới đánh giá công việc.
Thông báo teambuilding nên có những gì?
Cần ghi rõ thời gian, địa điểm, mục đích, chương trình, trang phục, có rượu bia hay hình phạt không, lựa chọn cho người không vận động và cách xử lý ảnh. Thông báo rõ giúp giảm phần lớn lo lắng của nhân viên.