Thử thách tháp mì spaghetti và kẹo dẻo (Marshmallow Challenge) yêu cầu mỗi đội bốn người dùng 20 sợi mì spaghetti khô, khoảng 1 yard (chừng 90 cm) băng dính, 1 yard dây và một viên kẹo dẻo để dựng một tháp tự đứng càng cao càng tốt trong 18 phút; viên kẹo phải nằm trên đỉnh. Thử thách do Peter Skillman nghĩ ra như một bài tập thiết kế, được Tom Wujec phổ biến rộng qua bài nói TED năm 2010. Bài học nổi tiếng nhất: đội làm thử sớm và sửa liên tục thường thắng đội bàn kế hoạch lâu rồi mới đặt kẹo vào phút cuối.
Nguồn gốc và vì sao nó nổi tiếng
Peter Skillman, một nhà thiết kế sản phẩm, dùng bài tập này trong các buổi làm việc về thiết kế để quan sát cách nhóm người cộng tác dưới áp lực thời gian. Tom Wujec, người làm việc trong lĩnh vực phần mềm thiết kế, sau đó tổ chức thử thách với rất nhiều nhóm khác nhau — sinh viên, kỹ sư, kiến trúc sư, giám đốc, cả trẻ vừa học xong mẫu giáo — và trình bày những gì quan sát được trong bài nói TED năm 2010 mang tên "Build a tower, build a team".
Điều khiến thử thách lan rộng là nó cực rẻ, cực nhanh, và kết quả có thể đo bằng thước dây. Nhưng điều khiến nó đáng dùng là những gì người ta thấy về chính mình trong 18 phút ấy.
Luật chuẩn và đạo cụ
| Thành phần | Chi tiết |
|---|---|
| Đội | 4 người (3–5 cũng được, nhưng đều nhau giữa các đội) |
| Đạo cụ mỗi đội | 20 sợi spaghetti khô, ~90 cm băng dính, ~90 cm dây, 1 viên kẹo dẻo cỡ thường, đựng trong túi giấy |
| Thời gian | 18 phút |
| Mục tiêu | Tháp tự đứng cao nhất, đo từ mặt bàn tới đỉnh viên kẹo |
| Được phép | Bẻ mì, cắt băng dính và dây; dùng bao nhiêu tuỳ ý trong số được phát |
| Không được | Treo tháp từ trần, ghế, đèn; giữ tháp khi đo; dùng túi giấy làm vật liệu |
| Kẹo | Phải nguyên viên, nằm trên đỉnh; không cắt, không ăn bớt |
Băng dính dùng để dán tháp xuống bàn thì được phép trong luật gốc, nhưng nên nói rõ trước để không ai cãi. Người tổ chức cần thước dây, đồng hồ đếm ngược chiếu lên màn hình (hoặc hô to mốc 10, 5, 1 phút) và ít nhất một người đi đo.
Diễn biến điển hình của 18 phút
Ai đã tổ chức vài lần đều thấy một kịch bản lặp lại:
- Phút 0–5: đội bàn bạc, vẽ phác, ai đó đề xuất hình tháp, ai đó phản biện.
- Phút 5–14: dựng cái khung bằng mì, càng lúc càng cao, càng lúc càng cần thêm băng dính.
- Phút 15–17: đặt viên kẹo lên đỉnh — và tháp oằn xuống, đổ.
- Phút cuối: cuống cuồng sửa, nhiều đội kết thúc với một tháp gục hoặc không có tháp nào.
Lý do: viên kẹo nặng hơn người ta nghĩ, và sợi mì khô yếu hơn người ta nghĩ. Đội nào chỉ đặt kẹo ở phút cuối thì chỉ phát hiện ra điều đó khi không còn thời gian. Wujec gọi khoảnh khắc này là lúc "ta-da" biến thành "ôi không".
Những gì Wujec quan sát được
Theo bài nói của Tom Wujec, một số nhóm làm tốt hơn hẳn các nhóm khác:
- Kiến trúc sư và kỹ sư làm tốt nhất — điều dễ hiểu, vì họ hiểu kết cấu chịu lực.
- Trẻ vừa học xong mẫu giáo làm tốt hơn nhiều nhóm người lớn, trong đó có sinh viên vừa tốt nghiệp trường kinh doanh, nhóm mà ông xếp vào hàng làm kém nhất. Trẻ con không tranh giành vị trí lãnh đạo, không lên kế hoạch hoàn hảo; chúng đặt kẹo lên ngay, thấy đổ, sửa, thử lại.
- Nhóm giám đốc có trợ lý đi cùng làm tốt hơn nhóm chỉ có giám đốc — ông cho rằng trợ lý giỏi điều phối quy trình.
- Khi ông đặt một phần thưởng lớn cho đội thắng, kết quả ban đầu lại tệ đi: không đội nào dựng được tháp đứng vững. Áp lực thưởng cao cộng với thiếu kỹ năng làm thử nhanh khiến các đội càng sợ sai.
Cần nói rõ: đây là quan sát của một người tổ chức qua nhiều buổi, trình bày trong một bài nói phổ thông, không phải công trình nghiên cứu có đối chứng. Dùng để gợi chuyện thì rất tốt; dùng làm "bằng chứng khoa học" thì nên dè dặt.
Cách tổ chức cho 20–100 người
- Chuẩn bị: đóng túi đạo cụ trước cho từng đội, đếm đúng 20 sợi mì. Mì gãy trong túi thì vẫn tính là sợi — nói rõ trước, hoặc phát sợi nguyên.
- Bàn: mỗi đội một bàn, mặt bàn phẳng, không trải khăn.
- Giới thiệu: 3 phút đọc luật, cho xem một bộ đạo cụ mẫu. Không gợi ý cách dựng.
- Trong 18 phút: quản trò đi vòng quanh, chụp ảnh, ghi lại hành vi đáng chú ý (đội nào thử kẹo sớm, ai cầm bút vẽ, ai đứng ngoài).
- Đo: hết giờ, mọi người buông tay. Người đo đi từng bàn; tháp đổ trong lúc đo thì tính 0. Công bố từ thấp đến cao.
- Vòng hai (nếu có thời gian): cho làm lại với bộ đạo cụ mới sau buổi tổng kết ngắn. Gần như mọi đội làm tốt hơn — chính sự khác biệt đó là bài học.
Câu hỏi tổng kết sau thử thách
Phần đáng giá nhất của thử thách là 15–20 phút nói chuyện sau đó. Một bộ câu hỏi hiệu quả:
- Đội đặt viên kẹo lên lần đầu vào phút thứ mấy? Nếu làm lại, sẽ đặt lúc nào?
- Ai là người đưa ra ý tưởng hình tháp? Đội có thử ý tưởng thứ hai không?
- Có ai trong đội có ý kiến nhưng không nói? Vì sao?
- Trong công việc thật, "viên kẹo" của đội mình là gì — giả định nào mình chưa kiểm tra cho tới phút cuối?
- Từ thử thách này, đội mình muốn thử thay đổi một điều gì trong tuần tới?
Câu số 4 thường mở ra những cuộc trò chuyện thú vị nhất: một sản phẩm chỉ đưa cho khách xem khi đã làm xong, một kế hoạch sự kiện chưa ai thử chạy, một báo cáo dồn tới hạn chót mới gửi sếp duyệt.
Lưu ý an toàn và điều chỉnh
- Kẹo dẻo và trẻ nhỏ: kẹo dẻo là thực phẩm có nguy cơ gây hóc ở trẻ nhỏ. Với nhóm học sinh, nhắc rõ không ăn đạo cụ; với trẻ dưới 8 tuổi có mặt (con của nhân viên), người lớn thu gom kẹo ngay sau buổi.
- Thành phần: nhiều loại kẹo dẻo có gelatin từ động vật; với nhóm có người ăn chay hoặc kiêng, có thể thay bằng loại kẹo dẻo không gelatin hoặc một vật nặng tương đương như quả nho khô bọc giấy bạc. Thay thì báo cho mọi đội.
- Mảnh mì vụn: sắc ở đầu gãy, cẩn thận với mắt khi bẻ. Dọn sạch sau buổi.
- Không biến kẹo thành phần thưởng ăn tại chỗ sau khi đã cầm tay qua lại — mua túi kẹo mới nếu muốn chia.
Góc nhìn hôm nay: thử nhanh, sai sớm
Bài học mà thử thách tháp mì mang lại không mới — giới thiết kế gọi nó là làm nguyên mẫu sớm và lặp lại — nhưng hiếm có hoạt động nào cho người ta tự trải nghiệm điều đó rõ như vậy trong 18 phút. Người muốn tìm hiểu thêm có thể xem lại bài nói TED của Tom Wujec (khoảng bảy phút) trước khi tổ chức, và đọc thêm về tư duy thiết kế (design thinking) để có ngôn ngữ dẫn buổi tổng kết. Điều quan trọng là đừng biến buổi tổng kết thành bài giảng: hãy để chính các đội nói ra điều họ học được, người dẫn chỉ hỏi.
Câu hỏi thường gặp
Thử thách tháp mì spaghetti và kẹo dẻo là gì?
Đó là thử thách theo đội dùng 20 sợi mì spaghetti khô, khoảng 90 cm băng dính, 90 cm dây và một viên kẹo dẻo để dựng tháp tự đứng cao nhất trong 18 phút, kẹo phải nằm trên đỉnh. Thử thách do Peter Skillman nghĩ ra và được Tom Wujec phổ biến qua bài nói TED năm 2010.
Vì sao nhiều đội thất bại ở thử thách tháp mì?
Vì họ dựng khung trước và chỉ đặt viên kẹo vào phút cuối, lúc đó mới phát hiện kẹo nặng làm tháp đổ. Đội thử đặt kẹo sớm và sửa nhiều lần thường dựng được tháp đứng vững.
Trẻ mẫu giáo có thật làm tốt hơn sinh viên kinh doanh?
Theo quan sát Tom Wujec kể trong bài nói TED, trẻ vừa học xong mẫu giáo làm tốt hơn nhiều nhóm người lớn, trong đó có sinh viên vừa tốt nghiệp trường kinh doanh. Đây là quan sát thực tế của người tổ chức, không phải nghiên cứu có đối chứng.
Tổ chức thử thách tháp mì cần chuẩn bị gì?
Cần túi đạo cụ đếm sẵn cho mỗi đội, bàn phẳng, đồng hồ đếm ngược, thước dây và người đo. Dành thêm 15–20 phút sau thử thách cho phần tổng kết.
Có thể thay kẹo dẻo bằng thứ khác không?
Có thể, nếu nhóm có người ăn chay hoặc dị ứng, nhưng vật thay phải có trọng lượng tương đương và giống nhau cho mọi đội. Cần báo trước cho tất cả các đội.