Mời người không muốn tham gia cho khéo là cho họ một cửa vào nhỏ hơn thay vì kéo họ ra giữa sân: một vai trò có ích như giữ điểm, bấm giờ, chụp ảnh; một lựa chọn không vận động; hoặc đơn giản là quyền được đứng xem mà không bị chú ý. Không gọi tên trước đám đông, không đếm "còn mỗi anh chị kia chưa tham gia", không để đội gây áp lực. Khi người ta biết mình được phép nói không, họ thường tự bước vào sau mười, mười lăm phút. Bài này phân loại lý do người ta đứng ngoài và cách mời ứng với từng loại.
Người đứng ngoài không phải người "khó chịu"
Trong mọi buổi sinh hoạt đông người, luôn có vài người khoanh tay đứng ở rìa, ngồi lại ghế, hoặc lấy cớ đi vệ sinh đúng lúc chia đội. Quản trò mới hay coi họ là "thử thách" phải chinh phục, và dùng cách quen thuộc: gọi tên, cả sân vỗ tay mời, kéo tay ra giữa. Cách đó đôi khi có hiệu quả với người chỉ đang ngại một chút, nhưng với nhiều người khác, nó biến một buổi chiều khó chịu thành một kỷ niệm tồi tệ.
Trước khi mời, hãy hiểu vì sao người ta đứng ngoài. Lý do thường thuộc một trong mấy nhóm sau.
Năm nhóm lý do và cách mời phù hợp
| Lý do | Dấu hiệu | Cách mời |
|---|---|---|
| Sức khoẻ, thể chất | Lớn tuổi, đang mang thai, đau khớp, vừa ốm, mặc đồ không tiện | Vai trò không vận động: trọng tài, giữ điểm, giám khảo |
| Ngại, hướng nội | Đứng sau, nhìn nhưng không lại gần | Mời vào nhóm nhỏ, không phải giữa sân; cho vai trò trong đội |
| Thấy hoạt động trẻ con | Cười nhếch, bình luận với người bên cạnh | Mời làm giám khảo, người góp ý luật, đối thủ của quản trò |
| Đang bận việc | Nhìn điện thoại liên tục, ra ngoài nghe gọi | Không ép; mời vào lượt sau khi xong việc |
| Không hợp người trong đội | Đứng xa một người cụ thể | Âm thầm đổi đội ở lượt chia sau |
Không cần đoán đúng một trăm phần trăm. Chỉ cần nhớ rằng người đứng ngoài có lý do của họ, và lý do đó thường không liên quan đến quản trò.
Bảy câu mời không gây áp lực
- "Mình cần một người giữ điểm cho đội xanh, anh giúp mình được không?" — giao việc, không mời "chơi".
- "Chị bấm giờ giúp mình lượt này nhé." — đưa đồng hồ, xong.
- "Ai không tiện vận động thì làm giám khảo bình chọn giúp ban tổ chức." — nói với cả sân, không nhìn ai cụ thể.
- "Phần này có hai cách tham gia: lên sân hoặc cổ vũ từ ghế, cách nào cũng tính điểm cho đội." — cho lựa chọn.
- "Đội đỏ đang thiếu người hiến kế, ai có ý tưởng thì sang đây thì thầm với đội." — vai trò trí tuệ.
- "Lượt sau mình cần một người chụp ảnh cho cả buổi." — vai trò có ích, tự nhiên được đi lại giữa các đội.
- "Anh chị cứ xem lượt này, lượt sau nếu thích thì vào đội nào cũng được." — trao quyền quyết định.
Điểm chung: không câu nào bắt người ta phải trả lời "không" trước đám đông. Người ngại nhất cũng có thể từ chối bằng một cái lắc đầu nhẹ mà không ai để ý.
Những cách mời nên bỏ
Gọi tên trước đám đông
"Anh Minh ơi, ra đây nào! Cả nhà vỗ tay mời anh Minh!" — lúc này anh Minh không còn lựa chọn: hoặc ra trong miễn cưỡng, hoặc từ chối trước cả trăm người. Cả hai đều tệ.
Để đội gây áp lực
"Đội nào đủ người mới được tính điểm" — luật kiểu này biến đồng đội thành người ép buộc. Thay bằng: đội có bao nhiêu người tham gia thì tính bấy nhiêu, hoặc tính điểm theo tỉ lệ.
Đùa về việc không tham gia
"Ai không ra là phải hát một bài" — đó là phạt người chưa làm gì sai.
Kéo tay
Chạm vào người khác không xin phép, nhất là khác giới hay người lớn tuổi hơn, là điều tối kỵ.
Thiết kế hoạt động để ít người phải đứng ngoài
Cách tốt nhất để không phải "mời" là thiết kế sẵn chỗ cho mọi người ngay từ kịch bản:
- Mỗi thử thách có ít nhất hai vai: người thực hiện và người hỗ trợ (đếm, chỉ đường, cổ vũ có tính điểm).
- Có thử thách không vận động: xếp hình, giải đố theo đội, vẽ chung.
- Đội luân phiên người đại diện: mỗi lượt một nhóm khác lên, người ngại có thể chờ lượt mình thấy dễ nhất.
- Cổ vũ được tính điểm: đội cổ vũ đồng đều nhất được cộng điểm — ai ngồi ghế cũng đóng góp.
- Cho biết trước nội dung: người biết trước sẽ có phần vận động thì chọn được giày và quần áo phù hợp, và chuẩn bị tinh thần.
Ba bậc tham gia: cho người ta chọn mức của mình
Một cách nghĩ hữu ích là chia sự tham gia thành ba bậc, và để mỗi người tự đứng ở bậc mình thấy thoải mái:
| Bậc | Người ở bậc này làm gì | Ví dụ |
|---|---|---|
| Quan sát | Đứng xem, cổ vũ, không bị gọi tên | Ngồi ghế ở khu cổ vũ của đội |
| Hỗ trợ | Có vai trò nhưng không phải biểu diễn | Bấm giờ, giữ điểm, hiến kế, chụp ảnh |
| Thực hiện | Trực tiếp làm thử thách | Lên sân trong lượt thi |
Người ta rất hay đi từ bậc này lên bậc kia trong cùng một buổi: lượt đầu ngồi xem, lượt hai cầm đồng hồ, lượt ba tự xin lên sân. Việc của quản trò là để cửa giữa các bậc luôn mở, và không coi bậc quan sát là "không tham gia".
Với trẻ em và học sinh
Trẻ không muốn tham gia thường vì sợ thua, sợ bị cười, hoặc chưa quen nhóm. Không ép, không so sánh với bạn khác ("Bạn Lan đã ra rồi kìa"). Mời em làm trợ lý cho quản trò: cầm còi, phát đạo cụ. Đứng cạnh người lớn, em sẽ quan sát và thường tự xin vào ở lượt sau.
Với học sinh lớn hơn, đặc biệt tuổi dậy thì, nỗi sợ bị bạn bè cười rất thật. Chọn hoạt động theo nhóm nhỏ trước khi có hoạt động trước cả lớp, và tránh mọi thử thách có thể khiến cơ thể các em bị chú ý (chạy trước cả lớp, nhảy múa một mình).
Góc nhìn hôm nay: tôn trọng quyền nói không
Có một nghịch lý quen thuộc với người làm nghề: những buổi sinh hoạt nói rõ "không ai bị ép" thường có tỉ lệ tham gia cao hơn những buổi bắt mọi người phải ra sân. Lý do đơn giản là khi cảm thấy an toàn, người ta thả lỏng và tò mò; khi bị ép, người ta phòng thủ.
Sau buổi, nếu thấy ai đứng ngoài suốt, quản trò hoặc người phụ trách có thể hỏi riêng một câu nhẹ nhàng: "Hôm nay hoạt động có gì chưa hợp với anh chị không?". Câu trả lời đôi khi giúp sửa kịch bản cho lần sau, và chính câu hỏi cho người kia thấy mình được để ý mà không bị soi.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để mời người ngại tham gia hoạt động tập thể?
Giao cho họ một vai trò có ích như giữ điểm, bấm giờ, chụp ảnh hoặc giám khảo, mời vào nhóm nhỏ thay vì ra giữa sân, và luôn để họ được quyền từ chối mà không bị chú ý.
Có nên gọi tên người không tham gia trước đám đông?
Không nên. Gọi tên trước đám đông khiến người đó hoặc phải tham gia miễn cưỡng, hoặc phải từ chối công khai. Cả hai đều làm họ khó chịu và có thể không bao giờ tham gia nữa.
Người lớn tuổi không vận động được thì tham gia thế nào?
Mời làm trọng tài, giám khảo, giữ điểm hoặc người trao giải. Thiết kế thêm thử thách không cần vận động như xếp hình, giải đố theo đội để ai cũng có phần.
Học sinh không chịu tham gia sinh hoạt thì giáo viên nên làm gì?
Không ép, không so sánh với bạn khác. Mời em làm trợ lý cho người dẫn như cầm còi, phát đạo cụ. Đứng cạnh người lớn, em sẽ quan sát và thường tự xin vào ở lượt sau.